Carnaval

Bourgondisch carnaval in Kaaiendonk

“Heb je zaterdagmiddag iets? Werd mij een aantal weken geleden gevraagd door Mr. F, een goede vriend van mij.
“Hm, mijn agenda zegt dat ik vrij ben” antwoord ik lichtelijk nieuwsgierig na een snelle blik op de zaterdag.
“Morgen is het open dag in de Mienushal bij de carnavalsstichting” vervolgt hij enthousiast . Dan mag iedereen komen kijken wat wij als stichting doen zeg maar”, met biertje en muziek erbij. Koffie is er ook hoor. Heb je zin om mee te gaan?” eindigt hij hoopvol zijn korte pleidooi. Het carnaval van tegenwoordig is niet meer het carnaval van vroeger. Deels omdat de kroegen waar ik toen feestte er niet meer zijn en deels omdat de sfeer tegenwoordig anders is in mijn beleving. Of ik word gewoon oud (gelukkig wel 😉). Mr F. geeft er zelf niks om, maar doet al jaren de projecten met de kinderen voor de stichting.
“Ik houd je wel gezelschap” antwoord ik en hij is helemaal blij.

2020-01-26 14.31.41 HDR

De Mienushal is het thuishonk van Stichting OCS De Smulnarren. In het achterste gedeelte worden de carnavalswagens opgebouwd. Het voorste gedeelte waar wij naar binnen gaan is voorzien van wat kraampjes, natuurlijk een bar, statafels en een halfafgemaakte wagen wat later een podium blijkt te zijn. Het is al redelijk druk met mensen in carnavals-outfit. Wij hebben onze motorjas aangetrokken en gaan als biker 😊. Over aandacht hebben we niet te klagen. Mr. F blijkt nogal bekend te zijn en wordt hartelijk begroet door deze en gene. Nieuwsgierig kijken ze naar de rooiharige vrouw die bij hem is en stellen zich netjes voor. Ik vind het nu al gezellig en heb nog niet eens bier op.

2020-01-27 07.57.55

Mijn oog valt op een kraam met kleurrijke hoofdtooien. Nou staan er maar 3 kramen, maar toch. Eigenaresse en creatievelinge heet Nicole en ze heeft voor ieders wat wils. Tussen de hoofdtooien staat een bordje met de waarschuwing dat ze niet tegen bier en water kunnen. Waarschijnlijk gemaakt van papier-machee denk ik dan. Het zwarte exemplaar met ramhoorns lijkt bestemd voor mij. Met een vernuftig stukje ijzerdraad wordt de tooi klemgezet op je hoofd. Slim bedacht.
Maar ja, ik ga niet carnavallen, hoogstens een optocht kijken, dus wat doe ik er mee?

2020-02-01 15.43.23

Van lieverlee wordt het steeds drukker, lopen er dansmariekes rond die blijkbaar ergens op wachten. Komt zijne ontzettende hoogheid Mienus de XIV, oftewel prins carnaval ons begroeten en ontwaar ik steeds meer muzikanten. Zodra de Hofkapel compleet is, bestijgen ze de halfafgemaakte carnavalswagen en beginnen te spelen. Tot mijn grote verbazing geen carnavalsmuziek, maar populaire popsongs. Daar kan ik me wel in vinden. De afgelopen jaren zocht ik om die reden het alternatieve carnaval op. Dus bluesmuziek op de dinsdagmiddag in Dongen en op zondagmiddag een trio bestaande uit pianist/zanger, gitarist en drummer die verzoeknummers spelen in Sevenmountains. Het is verder een hele gezellige middag, waarbij ik diverse biertjes helaas moest afslaan, want ik ben de Bob …….

2020-01-26 13.18.28

“Wat vind je van tonpraten? Vraagt Mr F 2 weken later aan mij.
“Mwah”, why? vraag ik, want ik hoor daar eigenlijk best wel enthousiaste verhalen over van mijn vriendinnen.
“ Een maatje van me heeft vanavond mijn biker outfit opgehaald want die doet ook mee.
Hij regelt kaarten voor me. Vandaar dus 😊”
Ooit in een vaag ver verleden ben ik wel eens op zo’n avond geweest. Toen vond ik het al knap dat ze staande in een grote ton op humoristische wijze het wel en wee van de samenleving de revue lieten passeren. Soms in een dialect wat niet te volgen was, maar dat mocht de pret niet drukken. De Tonprater ( of Buutreedner ) beeldt meestal een bepaald type uit. Dit typetje is dan weer een clowneske uitvergroting van de werkelijkheid.
De humor berust op halve of hele waarheden, op hebbelijkheden en vooral onhebbelijkheden van mensen uit de gemeenschap. De plaatselijke overheid en iedereen die recentelijk op een of andere wijze van zich heeft doen spreken krijgen het veelal zwaar te verduren. Dit tot groot vermaak van het publiek.
Helaas moest ik door omstandigheden op het laatste moment afzeggen.

Inmiddels is het de zaterdag van carnaval en heb ik van Mr F begrepen dat carnaval samen hangt van de protocollen en alles op uur en tijd moet en er een heus draaiboek bestaat. Prins carnaval is dan ook vaak een vrijgezel of is dat in ieder geval voor die periode.
“Heb je wat te doen zaterdag overdag?” wordt me daags te voor gevraagd door Mr F.
Hij weet dat ik niet carnaval en de optocht van vanmiddag is afgeblazen vanwege de storm. Voordat ik kon antwoorden ratelde hij al verder.
“s Morgens is er eerst een Kerkdienst, daarna de sleutel-overdracht in het gemeentehuis en de officiële opening op de markt. En ik heb de hoofdtooi voor jou, kun je die dragen 😊”. De kerkdienst laat ik voor wat het is, zal best apart en gezellig zijn, dan ben ik nl aan het losgaan in de sportschool. Over losgaan gesproken…
Wist je dat iedereen zo zijn of haar eigen motivatie heeft om verkleed te gaan met carnaval? Toch heeft het allemaal te maken met de oorsprong van het carnavalsfeest. Uiteindelijk draait het om één ding: nog een keer helemaal losgaan voordat de vastenperiode begint. En hoe kun je dat nu beter doen dan door in de huid van een personage te kruipen?

87259112_2695836580523721_8729368334442692608_o

Dus hoofdtooi op, zwarte jurk aan, bijpassende zwarte legging, ben ik toch een beetje verkleed als “Lady in Black”. Op naar het gemeentehuis samen met Mr F waar om 13.11 uur precies de officiële binnenkomst is van zijne ontzettende hoogheid Mienus de XIV, die majestueus op een draagstoel naar binnen wordt getroond. Waarom 13.11 uur? Nou, zoals bij de meesten wel bekend is 11 het getal van de gekken ( 12 staat voor perfectie, met 11 ben je dus niet perfect ) en speelt daarom een belangrijke rol tijdens carnaval: seizoen begint op 11de van de 11de om 11:11 uur stipt, raad van elf, carnavalsviering in kerk was om 11.00 uur.

We krijgen een hanger om onze nek met daaraan bevestigd een mini-tube tandpasta en een kaartje met de tekst: sleuteloverdracht 2020, met daaronder de slogan van deze carnavals-editie: ALS JE LACHT DAN GLIM-DE MOOI. Verklaart dan ook wel weer de tandpasta. De hal van het gemeentehuis is voor de gelegenheid omgetoverd tot een carnavalsfeestzaal en voorzien van een bar. Het animo is groot . Al deze mensen gaan voor het echte carnaval.

2020-02-22 17.00.09

Burgemeester Mark neemt het woord voor een volle zaal en doet dat met verve. Achter hem verschijnt heel slim een tekst op de muur: “Sssssttt, Luister naar de spreker”. En dat werkt! De hele carnavalssfeer voelt voor hem als thuis. Zelfs de straat waar hij woont is helemaal versierd.
Dan handigt hij symbolisch de sleutel van de stad over aan zijne ontzettende hoogheid Mienus de XIV, en is hij 4 dagen burgemeester-af. Mienus heeft een goeddoordachte speech ( lijkt een beetje op tonpraten ) van welgeteld 11 kantjes! Hij refereert met sterke statements naar de politiek. Zoals de stikstof-crisis. “Als je stikstof (N2) bindt met zuurstof (O2) ontstaat er lachgas (N2O)” vertelt hij met blijkbaar enige scheikundige kennis. Dat past weer mooi bij de slogan: ALS JE LACHT DAN GLIM-DE MOOI. Volgens hem is hoop niks meer dan een uitgestelde teleurstelling en ze zijn aan het proberen om Carnaval op de Unesco-lijst te krijgen. Hij was welbespraakt en goed van de tongriem gesneden. Tot slot wenst hij alle smulnarren , smulnarrinnekes, snotnarren en snotnarrinnekes een geweldig carnaval! En ik maar nadenken wie hij bedoelt……. De Oosterhoutenaren dus die carnaval vieren.

2020-02-22 13.21.28
Nog even een biertje wegwerken en de laatste plakken worst verorberen, dan op naar de Markt waar de officiële opening plaats vindt. Het is best koud en een warm bakje koffie gaat er wel in. Binnen in de lunchroom vinden we een leuk plekje en zijn blijkbaar niet de enigen die het koud hebben. Mr F. spijkert mij bij over het Bourgondisch en Rijnlands carnaval. Bij de Bourgondische variant, zoals hier in Brabant, krijgen plaatsnamen tijdelijk een andere naam, is de caravalskleding sober en gekocht en wordt er veel tijd besteed aan de praalwagen. De Rijnlandse versie, zoals in Limburg, is precies andersom: geen andere plaatsnamen, zelfgemaakte en rijkelijk uitgedoste kleding en simpele praalwagens. Nooit geweten.

We besluiten om maar lekker binnen te blijven en de officiële opening op afstand te volgen. Er is een reuze smulnar-pop op de markt verankerd waar de prins een kranslegging doet. Ik ken heel dit ritueel niet, dus maar even opgezocht. De krans zit nl vol groentes, lees vitamines, om carnaval gezond door te komen. Neem aan dat het symbolisch bedoeld is.
Het is nog een heel gedoe voordat de opening een feit is. En aan wat zenuwachtige mensen te zien houdt Mienus zich blijkbaar niet aan het draaiboek en protocollen.
Heeft dan toch ook wel weer wat.

2020-02-22 16.26.06

De vier dagen carnaval laat ik verder helemaal aan mij voorbij gaan, ook vanwege andere prioriteiten. Tot slot is er dan nog de aswoensdag. Deze woensdag na carnaval wordt door veel feestgangers gebruikt om bij te komen of uit te kateren van 4 dagen bier, muziek en gezelligheid. De die-hards komen traditiegetrouw samen om onder het genot van een (broodje) haring nog één keer te feesten. Van oudsher is aswoensdag het begin van de 40-dagen-vastentijd. In deze veertig dagen leven gelovige christenen heel sober en wordt er tot Pasen alleen het hoogstnoodzakelijke gegeten. Na het halen van het askruisje is het de bedoeling om thuis haring eten. Haring zou veel voedingsstoffen bevatten en door het eten van deze vis zou je gemakkelijker de vastentijd doorkomen.

Tegenwoordig vormt het ‘haringhappen’ een vast onderdeel van het carnavalsfeest en is voor velen de religieuze achtergrond van deze traditie een beetje achterhaald Men eet nu vaak om een andere reden haring op de woensdag. Deze vette vis blijkt erg goed te werken tegen katers! Het verdrijft de kater en verzacht de pijn in de keel. En de haring zelf kan lekker rondzwemmen in al het opgedronken bier….

 

Links:

https://indebuurt.nl/eindhoven/genieten-van/mysteries/mysterie-opgelost-daarom-verkleden-we-ons-tijdens-carnaval~69599/

https://indebuurt.nl/eindhoven/genieten-van/mysteries/mysterie-opgelost-hierom-eten-we-haring-op-de-woensdag-na-carnaval~68969/

Waarom vieren we carnaval?

Heel Brabant en omstreken is al weer onrustig en nerveus voor de komende Carnavalsdagen. Het idee erachter is ok.
Daarna vasten, maar dat is al lang niet meer.
Ik denk zelfs dat de meeste carnavalsvierders niet eens weten waarom carnaval gevierd wordt.

Eetfestijn

Van oudsher was het een eetfestijn, omdat het de laatste mogelijkheid was je te buiten te gaan voor de 40 dagen vasten.  Op vette dinsdag (voor de vasten) werd al het vet wat er in huis was opgemaakt omdat het anders zou bederven. De vasten is ter herdenking van de 40 dagen die Jezus volgens het Nieuwe Testament in de woestijn vastte en tevens ook tot bezinning op de christelijke kernwaarden.

Het feest betaat al langer dan de christelijke traditie, en heeft de kerk het gemakkelijker gevonden het heidense Carnaval in een katholieke traditie om te zetten dan het uit te bannen.

Ontstaan van het woord ‘carnaval’

Carnaval komt van het Latijnse woord ‘carne vale’ wat “vaarwel aan het vlees” betekent. Een andere mogelijke verklaring voor de term is het eveneens Latijnse ‘carrus navalis’: scheepswagen, hetgeen zou verwijzen naar rondtrekkende groepen in een als een schip ogende wagen of kar, het zogenaamde narrenschip. Deze optochten waren een vermenging van een lentefeest en een offerfeest uit de Romeinse c.q. Germaanse riten. De komst van de lente was wel een (heidens) feestje waard!
De Romeinen vierden het feest van de saturnalia dat veel kenmerken van het hedendaagse Carnaval had zoals drink en eetgelagen, een soort prins Carnaval, vermommingen en optochten door de straten.
Maar het ook kan slaan op het schip waarmee de god van de zee der Kelten/Germanen uit het noorden kwam om deel te nemen aan de winterfeesten.

Het ‘heidense’ Carnaval werd in heel Europa gevierd. Bijvoorbeeld in Rusland is dit feest bekend onder de naam maslenitsa (vrij vertaald: boterfeest). Antropologisch gezien is het Carnaval een omkeringsritueel, waarin maatschappelijke rollen worden omgedraaid en normen over gewenst gedrag worden opgeschort.

Carnaval

Vastenavond

Het woord vastenavond valt voor het eerst rond het jaar 1000.
Het officiele het begin van de vasten, Aswoensdag, wordt vastgesteld volgens de berekeningswijze zoals we die nu nog kennen: Vastenavond valt altijd 7 weken voor Pasen = 7 x 6 werkdagen minus de vastenavond-maandag en vastenavond-dinsdag. Dus dat zijn dan 40 vastendagen. Pasen is de eerste zondag na de eerste volle maan die na 21 maart valt.
Vastenavond betekend de dinsdag tijdens het carnavalsfeest. De allerlaatste minuutjes van het feest. Op klokslag 0.00 uur is het carnaval afgelopen waarbij ieder eigen stad of dorp het carnaval op eigen wijze afrond.
Het leven was hard, de kerkelijke wetten waren streng en om verzet hiertegen te voorkomen, kwam het vastenavondfeest als een soort uitlaapklep goed van pas.

Carnaval bleef een feest met een religieuze achtergrond. Carnaval is het feest dat gevierd werd op vastenavond, de avond voor de veertig daagse vasten voor Pasen. De rooms-katholieken aten tijdens de vasten geen vlees, snoep en lekkernijen. Kinderen hadden tot halverwege de 20e eeuw een vastentrommeltje, waarin ze hun snoep bewaarden. Alleen op zondag mochten ze daar een snoepje uit halen. De rest van het snoepgoed bewaarden de kinderen tot na de vasten.
En jawel, ik ben een van die kinderen geweest. Ik had nl ook zo’n snoeptrommeltje.

Carnaval in Nederland

Officieel duurt Carnaval van zondag tot en met dinsdag. In de huidige praktijk lijkt het dat Carnaval soms al eerder begint, soms zelfs al op donderdag. Soms lijkt ook Aswoensdag nog een Carnavalsdag te zijn. Er is echter ook sprake van een Carnavalsseizoen, dat op 11 november (de elfde van de elfde) om 11:11 uur begint. In Nederland wordt deze start van het seizoen in iedere Carnavalvierende stad of dorp met een zekere ceremonie gevierd. Het getal 11 is van oudsher het getal van de dwazen en narren en duikt veel op in Carnaval.

Ook al wordt de vastenperiode lang niet meer zo streng gevierd als vroeger, het Carnavalsfeest blijft het feest waarbij mensen zich vermommen door vreemde kledij aan te trekken, en zo onherkenbaar een alibi hebben om zich in allerlei vormen te buiten te gaan. In de Middeleeuwen vielen daarbij nogal eens doden en gewonden, maar tegenwoordig is het masker bedoeld om iemand anders een spiegel voor te houden dan wel iemand stevig en ongezouten de waarheid te zeggen.

Carnavalsverenigingen

In de 19e eeuw is Carnaval één van de twee grote feesten van het jaar. Het andere feest is de kermis. Beide feesten geven de boeren en arbeiders, die vaak grote armoede lijden, de kans om eens níet hard te werken, maar in plaats daarvan flink uit de band te springen. Dat doen mensen door op straat te dansen, te zingen en (veel) te drinken. Ze sparen er maandenlang voor.

Maar soms loopt het feest uit op vechtpartijen en richten vandalen vernielingen aan. Liefhebbers van carnaval willen het feest niet missen. Ze richten carnavalsverenigingen op om het feest te organiseren en zorgen ervoor dat er tijdens het feest niet wordt gevochten en niets wordt vernield. Tevens wordt er al maanden van te voren hard gewerkt om de mooiste praalwagen te bouwen.

Prins Carnaval

Held Karneval wordt vanaf de tweede helft van de 19e eeuw 1870 Prins Carnaval genoemd. Hij draagt een middeleeuws pak dat lijkt op het kostuum van de keizer van het Habsburgse Rijk. Net zoals een echte keizer heeft Prins Carnaval een hofhouding met een nar (die mensen moet laten lachen), een minister en een raad.
Tegenwoordig de raad van 11 genoemd.
Carnaval  was voor mijn moeder een echt Brabants en gezellig feest.
Voor mij persoonlijk is de gezelligheid van vroeger al jaren weg.
De kroegen waar ik kwam bestaan niet meer.
Tegenwoordig betekent het meer je eigen helemaal klem zuipen, verplicht kaarten kopen om ergens binnen te komen en als er lui van boven de rivieren zich in het feestgedruis storten wordt er rotzooi getrapt.
En het kost je een vermogen aan drank!

2 jaar geleden heb ik nog op de motor gezeten tijdens carnaval voor een of andere protest-actie, die overigens zeer geslaagd was en heel koud! brrrrr
Soms sta ik nog wel langs de kant naar een optocht te kijken met de fotocamera in de aanslag om de pracht en praal op de digitale gevoelige plaat vast te leggen.

Voor de degenen die wel down under gaan tijdens Carnaval: have fun!

Carnaval op je Harley 2011

Johan (de zeer toegewijde Activity-Officer) van onze club) was door ene Lisette van de BCV (straatcarnaval) benaderd met de vraag of er een stuk of 5 Harley’s (en mensen die daar op rijden) beschikbaar waren om op zaterdag 5 maart van 14:00 uur tot 15:00 uur de intocht van de Prins te begeleiden. Deze intocht van de Prins werd een bonte stoet van evenementen die in Breda zijn en waren. Waaronder ze ook graag aandacht wilden geven aan de Harley dag. Iemand binnen de  BCV had al geprobeerd om een aantal Harley’s bij elkaar te krijgen, maar de heren/dames van de HDC en enkele andere harleysclubs waren niet in de mood. 
Dus offerden wij, HOG-leden, ons op. Snake (mijn Dyna) kon niet mee want die miste nog een wezenlijk onderdeel (nee, geen startmotor). Andrea (mijn vriendin) d’r ros stond in Amstelveen, dus klommen wij op uitnodiging bij Marcel en Martina achterop. Na de zeer geringe opkomst gisteravond op de clubavond (slechts 30 man/vrouw) en een diep teleurgestelde Peter (eigenaar cafe), was ik toch wel zeer benieuwd wie er verder nog acte de Presence zou geven. Gerard, Johan natuurlijk, het stel dat gaat trouwen (sorry, ben ff de namen kwijt) en op het laatste moment kwam Victor nog aanrijden. En dat was het! Het was frisjes, de prinsen moesten nog hun wagen bestijgen. En wij maar wachten in die kou, brrrrrrrr. Dan maar de motoren vast warmdraaien. Zo zonder helm weet ik precies hoe mijn uitlaten gaan klinken, als Martina flink aan de gashendel draait. Oververdovend, maar leuk. Je krijgt wel meteen response. En da’s de kick!
Andrea wordt de vlaggendraagster: een stok met een bord met de tekst “Harleydag Breda”. Allemaal even poseren voor de kiek. Ja, we kunnen eindelijk vertrekken. Stapvoets gaat het door de winkelstraat, met aan beide kanten veel enthousiast publiek. En zelfs nog gewoon winkelende mensen er tussendoor. Het leukst is natuurlijk om verkleed je boodschappen te gaan doen. Aandacht heb je dan zeker! The Viking (hdc-er) komt nog even op me afgedoken. Hij vond het jammer dat er verder niemand mee wilde rijden. Ach ja, wij zijn er toch! Veel camera’s op ons gericht. Ondertussen gast Martina lekker door waardoor ik er zeker tig keer vanaf gekukeld zou zijn als ik geen ruggensteun had. Andrea en Marcel zwingen op de motor met de muziek mee. Kortom volop aandacht en dat is zeker kicken! Naast me hoor ik wat mensen fluisteren en kijken naar mij: “dat is de mevrouw van de tv”. Even later spreekt er eentje me aan of het ook echt zo was. Ja zeker. Martina helemaal trots dat ze een BN-er achterop heeft. De verkeersregelaars regelen de oversteek naar de volgende winkelstraat. Victor heeft steeds andere mensen als passagier. De laatste is een oudere wat aan lager wal geraakt prins carnaval die de grootste lol heeft. Onze motor gaat aan de kant en Martina redt een losgedraaide bout tussen haar uitlaten. Je moet ook niet zo veel aan je gashendel hangen! De tocht stopt uiteindelijk op de Markt waar het al  een gezellige feestbende is. De vreemdste figuren lopen er rond, mensen worden steeds creatiever. Dat heeft ook wel wat.
Eerst gaat Martina met de juiste sleutel en locktide de bout vast zetten. Het is 3 uur. De prins krijgt de sleutel van de stad overhandigd. Onze missie is volbracht. Bij Andrea en mij kriebelt het weer helemaal. Nee, niet voor Carnaval, maar wel voor de Halreys onder onze kont!